De staafkerk van Lom is een van de grootste Noorse staafkerken die bewaard zijn gebleven. Onderzoek van het hout heeft uitgewezen dat de kerk vermoedelijk voor 1160 is gebouwd. Oorspronkelijk had de kerk een rechthoekig model. Het schip was korter dan het nu is. Het schip en het koor zijn gebouwd volgens de zogenaamde staaftechniek. Hierbij wordt het uiteinde afgebakend door grote hoekstaven in elke hoek. Drie van deze oorspronkelijke staven zijn nog in het schip te zien. Een achter de preekstoel en twee achter in het schip. De wanden tussen deze staven zijn vervaardigd volgens de staaftechniek. Dit houdt in dat het geraamte wordt opgevuld met muurplanken. Onderaan de wand ligt een grote grondbalk, die zich uitstrekt van de ene hoekstaaf tot de andere. De muurplanken zijn bevestigd in een uitsparing in de grondbalk. Bovenaan de wand bevindt zich tussen de hoekstaven nog een lange balk, de staafligger. Deze is door middel van een uitsparing boven op de muurplanken vastgemaakt en sluit het geraamte af. Verder draagt deze balk het dak van de zijbeuk. Deze oudste muren van de kerk zijn tegenwoordig van blank hout.

Op deze plattengrond zijn de verschillende verbouwingen van de staafkerk van Lom te zien. De oorspronkelijke staafkerk is met groene lijnen weergegeven. De blauwe lijnen geven de aanbouw met loefverbindingen uit 1634 weer. De rode lijnen geven de aanbouw (in vakwerk) uit 1663 aan.

De constructietekening van een eenvoudige staafkerk. 1. Balk 2. Hoekstaaf 3. Staafligger.

   De staafkerk van Lom heeft een opgehoogd middengedeelte. Het hoge dak in het midden van het schip wordt gedragen door een rij staven in de kerk. Deze staven bestaan uit één stuk, helemaal van de vloer tot het dak. Waarschijnlijk zijn de twee horizontale bintbalken en de andreaskruisen pas geconstrueerd nadat de kerk al klaar was. Al snel werden meer elementen aan de kerk toegevoegd: de buitengalerij die om de kerk heenliep, het middeleeuwse houtsnijwerk van de portalen en de cirkelvormige apsis die het koor aan de oostkant afsluit. Het houtsnijwerk is nog steeds te zien, één aan de buitenkant van het noord-portaal en een restant boven het zuid-portaal. De oorspronkelijke ramen bestonden alleen uit de kleine ronde openingen, de "ossenogen", vlak onder het dak en stond er alleen een kleine ruiter op het dak. De kerkklokken hingen in een vrijstaand klokkentorentje op het kerkhof. De drakenkoppen die de kerk haar karakteristieke uiterlijk geven hebben al vanaf de begintijd op de geveltoppen gestaan. In de middeleeuwen zijn de drakenkoppen vervangen door kopieën. De originelen zijn te zien op de tentoonstelling `De staafkerk van Lom, 1000 jaar`.

Het interieur van de staafkerk. De staven in de kerk worden door diagonale andreaskruisen en de horizontale bintbalken op hun plaats gehouden.

  Van het oorspronkelijke middeleeuwse interieur is niet veel meer te zien. De zuidelijke, uit hout gesneden zuil bij de ingang van het koor stamt uit de middeleeuwen, en is vermoedelijk afkomstig uit de oorspronkelijke koorafsluiting. Ook de muurschilderingen in het koor zijn uit de middeleeuwen. Helaas zijn deze muurschilderingen door latere overschilderingen ernstig beschadigd geraakt. De grote figuren die zich aan weerzijden van het altaar bevinden beelden mogelijk de heiligen uit waaraan de kerk gewijd is, Olaf de Heilige en Johannes de Doper aan de noordzijde en de Maagd Maria aan de zuidzijde. Ook de runeninscripties hoog boven in de noordoostelijke hoek van het schip stammen uit de middeleeuwen. De inscriptie betekend waarschijnlijk "Ik ben helemaal bovenin ( de hoek ) geweest, zover je maar kunt komen" en is geschreven door een van de bouwers. Hij heeft ondertekend met zijn initialen.

  Alleen langs de muren stonden banken. Deze waren voor de zieken en de ouderen. Meer banken waren niet nodig, in de middeleeuwen duurde de kerkdiensten maar kort.

  In de middeleeuwen werd de staafkerk in Lom druk bezocht. De mensen uit het dorp deelde de kerk met de pelgrims die Lom aandeden op hun reizen naar Nidaros ( Trondheim ) of naar de relikwieën van de heilige Sunniva in Selja. De pest maakte in 1349 een abrupt einde aan deze activiteiten. Hierna brak een periode van bijna 300 jaar aan die gekenmerkt werd verval en door een gebrek aan zowel menselijke als financiële middelen.

  In 1537 bereikte de Reformatie Noorwegen en langzamerhand deden zich grote veranderingen voor in het kerkelijke leven. In 1608 werd de staafkerk van lom voor het eerst omgebouwd, van een katholieke kerk werd het een lutherse kerk. In het koor werd een plafond aangebracht, met versieringen van een onbekende kunstenaar. In het midden zien we de doop van Jezus, daaromheen de symbolen voor de vier evangelisten. De koorafsluiting zoals deze nu te zien is werd in die dagen gemaakt.

  In de loop van de 17^e eeuw groeide de bevolking van Lom en door de duur van de lutherse diensten nam de behoefte aan kerkbanken toe. De kerk werd te klein en in 1634 werd er aan de westkant van de kerk een aanbouw geconstrueerd. Aan deze aanbouw werd later ook een kleine galerij gebouwd. Ook aan de binnenkant kreeg dit gedeelte van de kerk een galerij. Al na 30 jaar was een nieuwe uitbreiding nodig. In 1663 werd een deel van de twee lange wanden, dat met de staaftechniek gemaakt was, losgemaakt en naar achteren verplaatst. In de nieuw onstaande ruimte werden nieuwe wanden geplaatst zodat de kerk aan de noord- en zuidzijde een kruisarm kreeg. Ook de oude middeleeuwse portalen werden mee verplaatst.

  De verbouwing werd geleid door Werner Olsen, een deskundig kerkbouwer. Hij bouwde ook een sacristie aan de noordzijde van het koor. De kerk werd verder voorzien van Olsens specialiteit: een grote toren in het midden, met een hoge torenspits en vier kleine torentjes eromheen.

  Bij deze verbouwing werd het grootste gedeelte van de galerij, die in de middeleeuwen rond de hele kerk had gelopen, verwijderd. De kerk kreeg in die tijd ongeveer het uiterlijk dat ze vandaag de dag nog heeft.

  Na de reformatie werd veel van het oorspronkelijke, katholieke, interieur verwijderd, en de eerste jaren na de verbouwing ontving de staafkerk van Lom vele geschenken van gemeenteleden. Zoals bijvoorbeeld de kroonluchter die nu nog te zien is in de kerk. Deze werd in 1664 geschonken. En in 1669 zorgden enkele boeren uit de omgeving voor een nieuw altaarstuk; een renaissance-schilderij van het Avondmaal. Verder werd de preekstoel door dominee Povel Nilsen Friis en zijn vrouw geschonken. Door een schenking van de boeren kon deze beschilderd worden. De preekstoel is in de typische renaissancestijl: veel hoeken en vlakken. In 1721 kreeg het altaarstuk een nieuwe omlijsting, met aan elke kant een grote, uit hout gesneden engel. De ene droeg de schaal met het Avondmaalsbrood, de andere de Avondmaalsbeker.

  De staafkerk van Lom beschikt over een grote collectie schilderijen. Vele daarvan zijn door gemeenteleden geschonken als votiefschilderij. De meeste zijn gemaakt door Eggert Munch, die in de periode van 1710 tot 1736 veel votiefschilderijen maakte. Op deze schilderijen zijn Bijbelse motieven te zien en zijn voorzien van een inscriptie waaruit blijkt wie de schenker was.

Twee van de votiefschilderijen, ws geschilderd door Eggert Munch.

  Aan de wanden van het koor van de staafkerk hangen zes beschermkappen en een grafschrift ( een epitafium ). Twee van de beschermkappen zijn afkomstig uit de begrafenis van de vrouw van dominee Klem ( 1757 ). De andere vier en het grafschrift zijn afkomstig uit de begrafenis van Dominee Peder Middelfart, die overleed in 1770.

  In het schip van de staafkerk hangt nog een oude dorpsvlag, vermoedelijk uit de zeventiende eeuw. Het motief op de vlag laat zien hoe men in Lom gedurende honderden jaren de akkers met de hand bevloeiden. Lom ligt in een van de droogste gebieden van Noorwegen en het bevloeiingswater moest uit de bergen worden gehaald. Nog steeds wordt er door lange waterlopen, kanalen, water uit de bergen naar het dorp aangevoerd. In Lom is een wandeling uitgezet die langs deze irrigatiekanalen leidt. Vanaf grote hoogte heb je dan ook een schitterend uitzicht op Lom en de staafkerk.

  In de loop van de 18^e eeuw wordt acanthusbarok steeds populairder in het Noorse kerkinventaris. In 1793 maakte Jakub Saeterdalen uit Lom nieuw houtsnijwerk met acanthusmotieven dat over de geschilderde delen van de preekstoel heen werd geplaatst. Ook maakte hij een nieuwe houten boog boven de ingang van het koor.

  In 1907 kreeg de kerk een orgel cadeau. Sinds de jaren zestig heeft de kerk een elektrisch orgel.

  De staafkerk van Lom heeft verschillende uitgebreide restauraties ondergaan. Hierbij is ook de vloer geïsoleerd tegen de kou. Doordat alle generaties door de eeuwen heen de staafkerk steeds goed hebben onderhouden, kan de kerk nog steeds gebruikt worden als hoofdkerk van de kerkgemeenschap Lom.

   Ik besteed veel tijd en aandacht aan het maken van mijn websites. Ik hoop dat je hier respect voor hebt. Met andere woorden dat je geen teksten of foto’s van mijn site haalt zonder mijn toestemming. Dank je.